دانستنی‌ها
طولانی‌ترین رودهای جهان؛ فهرست کامل
آخرین به‌روزرسانی:
اگر بپرسند طولانی‌ترین رود جهان کدام است، بیشتر مردم بی‌درنگ می‌گویند «نیل». اما جواب این سوال به اندازه‌ی چیزی که فکر می‌کنید ساده نیست. رود یک خط مشخص روی نقشه نیست؛ باید تصمیم گرفت سرچشمه‌اش کجاست، پیچ‌وخم‌ها را چطور اندازه بگیریم و کجا آن را تمام‌شده بدانیم. به همین دلیل منابع مختلف عددهای کمی متفاوت می‌دهند. در این مقاله فهرست رودهای بزرگ جهان را با طول تقریبی می‌بینید، دلیل اختلاف‌ها را می‌خوانید و در پایان خودتان را امتحان می‌کنید.
ده رود طولانی جهان
عددهای زیر طول‌های تقریبی و رایج در منابع مرجع هستند و بسته به روش اندازه‌گیری چند ده کیلومتر یا حتی چند صد کیلومتر تفاوت دارند.
| رتبه | رود | قاره | طول تقریبی (کیلومتر) |
|---|---|---|---|
| ۱ | نیل | آفریقا | ۶٬۶۵۰ |
| ۲ | آمازون | آمریکای جنوبی | ۶٬۴۰۰ تا ۷٬۰۰۰ (محل اختلاف) |
| ۳ | یانگ‌تسه | آسیا | ۶٬۳۰۰ |
| ۴ | می‌سی‌سی‌پی–می‌سوری | آمریکای شمالی | ۶٬۲۷۰ |
| ۵ | ینی‌سئی–آنگارا | آسیا | ۵٬۵۴۰ |
| ۶ | رود زرد (هوانگ‌هو) | آسیا | ۵٬۴۶۰ |
| ۷ | ابی–ایرتیش | آسیا | ۵٬۴۱۰ |
| ۸ | کنگو | آفریقا | ۴٬۷۰۰ |
| ۹ | آمور | آسیا | ۴٬۴۴۰ |
| ۱۰ | لنا | آسیا | ۴٬۴۰۰ |
نیل یا آمازون؟ جنگ بر سر چند صد کیلومتر
در کتاب‌های درسی سال‌ها نوشته شده بود که نیل با حدود ۶٬۶۵۰ کیلومتر طولانی‌ترین رود جهان و آمازون با حدود ۶٬۴۰۰ کیلومتر دومین است. این رتبه‌بندی هنوز در بسیاری از منابع آمده است. اما در دهه‌های اخیر گروه‌هایی از پژوهشگران سرچشمه‌ی آمازون را در جای دورتری در کوه‌های پرو دانستند و طول آن را نزدیک به ۷٬۰۰۰ کیلومتر محاسبه کردند. اگر این اندازه‌گیری‌ها را بپذیریم، آمازون از نیل بلندتر می‌شود.
دعوا بر سر این است که «سرچشمه‌ی واقعی» کجاست و آیا باید دهانه‌ی پیچیده‌ی آمازون در اقیانوس اطلس را هم حساب کرد یا نه. پس منصفانه‌ترین جواب این است: نیل به‌طور سنتی طولانی‌ترین رود شناخته می‌شود، ولی اگر معیار اندازه‌گیری دیگری را بپذیرید، آمازون هم مدعی جدی است. اما در یک چیز اختلافی نیست: آمازون از نظر حجم آب با اختلاف بسیار زیاد بزرگ‌ترین رود جهان است و به‌تنهایی بیش از یک پنجم آب شیرینی را که به اقیانوس‌ها می‌ریزد حمل می‌کند.
چرا طول رود را نمی‌شود دقیق گفت؟
- سرچشمه: بسیاری از رودها از چند شاخه‌ی کوچک آغاز می‌شوند. هر شاخه‌ای را که بلندتر بدانیم، طول کل تغییر می‌کند.
- نام رود: می‌سی‌سی‌پی به‌تنهایی حدود ۳٬۷۰۰ کیلومتر است، ولی با اضافه کردن می‌سوری که بلندترین شاخه‌ی آن است طولش به بیش از ۶٬۲۰۰ کیلومتر می‌رسد. ینی‌سئی و ابی هم همین‌طورند.
- پیچ‌وخم و دلتا: رودهای دشت‌های پهن مسیر مارپیچ دارند و بسته به مقیاس نقشه، اندازه‌شان فرق می‌کند. دهانه‌ی رود هم گاهی دلتا و رودخانه‌ی کوچک‌تر دارد.
- فصل سال: در فصل خشک و پرآبی، مرز سرچشمه جابه‌جا می‌شود.
رودهای مشهور دیگر
رود ولگا با حدود ۳٬۵۰۰ کیلومتر طولانی‌ترین رود اروپاست و به دریای خزر می‌ریزد. دانوب حدود ۲٬۸۵۰ کیلومتر طول دارد و از ده‌ها کشور اروپایی می‌گذرد. رود کنگو با وجود طول کمتر از نیل، یکی از پرآب‌ترین رودهای جهان و عمیق‌ترین رود شناخته‌شده است. فرات و دجله که تمدن‌های بین‌النهرین کنار آن‌ها شکل گرفتند، به‌ترتیب حدود ۲٬۸۰۰ و ۱٬۸۵۰ کیلومتر طول دارند.
رودهای مهم ایران
ایران کشوری خشک است و رودهای بزرگ آن با رودهای جهان قابل مقایسه نیستند، اما هر کدام نقش مهمی در تاریخ و زندگی مردم داشته‌اند:
- کارون: پرآب‌ترین رود ایران و طولانی‌ترین رودی که کاملا در داخل ایران جریان دارد؛ طول آن حدود ۹۵۰ کیلومتر است و از زاگرس به خلیج فارس می‌رسد.
- سفیدرود: از بزرگ‌ترین رودهای شمال ایران که به دریای خزر می‌ریزد و کشاورزی گیلان به آن وابسته است.
- ارس: رودی مرزی در شمال غرب که ایران را از چند همسایه جدا می‌کند و به رود کورا می‌پیوندد.
- زاینده‌رود: رود فصلی و مشهور اصفهان با طول حدود ۴۰۰ کیلومتر که به تالاب گاوخونی می‌رسد.
نکته‌ی جالب اینکه بیشتر رودهای ایران به دریا نمی‌رسند؛ آب آن‌ها یا در دریاچه‌ها و تالاب‌های بسته جمع می‌شود یا در کویر محو می‌شود.
جمع‌بندی
نیل به‌طور سنتی رکورددار طول است، آمازون رکورددار حجم آب و در بحث طول مدعی جدی، و یانگ‌تسه بلندترین رود آسیاست. دفعه‌ی بعد که در یک دورهمی این سوال را شنیدید، می‌توانید همین توضیح کوتاه را هم اضافه کنید و حسابی ژست دانایی بگیرید. حالا بیایید ببینیم اطلاعات جغرافیایی‌تان تا چه اندازه محکم است. کوییز پایین را بزنید و برای سوال‌های بیشتر به صفحه‌ی سوالات جغرافیا با جواب سر بزنید.